smka’ gwagi’
wayal mha qani p’aras kay’ qu bnkis ta’ raral. nanu’ squ raral hiya mga, qutux qu qwagi’ ru krahu’ balay. mha ni smbu’ qu gwagi’ ga yasa ’si sbu’ smka’ kawas ru ini’ baqi smpung qu pptzyaw nha qlyan. mha tayhuk qu mlhngan lga, yasa si ’nkum smka’ kawas lma, maymaw ini’ baqi smpung qu abi’ nqu squliq uzi ma.
mkayal kwara’ qu mmrhu na ’Tazyal mha "aki’ hmswa’ ’san ta’ smka’ qu gwagi’ qani, tayta’ minblaq maki’ qu qlyan ru mlhngan". nanu’ yasa qu sgwazyaw nha’ cyugal mrkyas na mlikuy ru ’si ptbuci mpangan sa hbku’na ’laqi’ rasun nha’ uzi.
t’aring balay musa’, in_gyutun nha’ hmutaw qpuri na bway ru ghap nqu trakis sa syaw na tugi, bsyaq bsyaq qu pinhkngyan nha’ lga, ini’ nha’ thki na qu htgan na gwagi’. sawn kasa lga, m’bnkis ru tqryan qu min_naras ka cyugal qasa, wayal min_gyut mhuqil lhgan la. yaqu pinnanga nha’ qu ’mubuy musa’ smka’ gwagi’ lma.
qlung tayhuk squ htgan nqu gwagi’ lga, ini’ baqi mksawbih gi mkilux balay qu gwagi’ qasa, stlqing nha’ ru ngawn squ ngaws na rgyax. sawn kasa lga nyal min_gaygyut mhtuw qu gwagi’ lma, maymaw mtkgil knita’ nha’ gi lawkah balay qu buwan na gwagi’ qasa. cyugal hi’ nha’ ’si nha’ ptnaqi pshbyat qu bhuniq nha, wayal qu slqi ru cyux mha "pok" pksmu’ sa ktu’ na gwagi’, ini’ lawa ktwa cyux mha "was… was…" msramu’ qu gwagi’ lma. ktan lga wal ’si in_gaygyut mhway buwan na gwagi’ qasa, taqu kinmkilux uzi lga tnaq nqu squliq uzi la.
msbzinah qu minnwah smka’ gwagi’ qasa lga, in_gyutun nha’ maniq qu hnutaw nha’ qpuri na bway qu nyux mksrawq mkbway, ghap na trakis uzi ga, nyux maymaw mtqutux atu rngu’ nya zaynawas la. tayhuk ngasal qu min_nwah smka’ gwagi’ qasa lga, gigway hmawku’ ru tqryan kwara’ lhgan qasa lru ima’ pabaq lha’ lpi?
babaw nqu ’nwahan nha’ qasa lga, minblaq smbu’ qu gwagi’, mha ni qlyan ga mhtuw qu gwagi’, mha ni lhngan ga mhtuw qu byacing ru ssquliq uzi lga minblaq mtzyaw ru m’abi’ lma.
分半泰雅傳說
泰雅先輩會如此傅訴一個故事。相傅在遂古以前，太陽是一個巨大的熱球，白蜚時無法判定工作的時間。當然到了黑夜，太地昏暗亦會維持相常常久，睡眠的時晨更無法有效控制。
泰雅族的長老們乃聚會时論之後說：「我們是否前去把火球分成一半，使我們能活在有白天亦有黑夜的固定生活」。他們精挑細選了三位饒勇善戰的壯士並且各自又揹著一位年幼孩童，同往征服腦人的烈日。
步步前往途中，他們沿路播下果樹的種仔及小米的種籽，以備回程之器。日復一日的走在征服烈日的途中，望著天際日出的地方遙遙無期。走著走著這三位征服太陽的勇士們，此刻已經是老態龍鐘白髮蒼蒼了，隨時光的推進亦相繼鶴西歸。接下來是由他們帶來的三位幼子接續征服太陽的任務。
皇天不負苦心人，他們終於抵達了日出的老巢。但是太陽散發的熱力，使得他們難以接近，他們只有暗藏在山脊的背面等待出擊。終於機會來了，太陽渐漸地昇起，太陽使出的熱度威力，讓他們三位金童目旋眼花，久久不能適應。三位金童神箭同步拉弓，把弓箭拉最適合的張力，然後射向紅通通的太陽。飛快的箭失“pok” 的聲音射中了太陽的正中心，隨即太陽正“was⋯was”的噴血由急而緩，太陽！可怕的太陽漸漸收歛，熱度逐漸的轉弱，降到人們可以忍受的程度，征服烈日的任務終於成功。
征服太陽的三位金童踏上歸途，一邊走回家，一面探食許多年以前他們的長輩播下的果種，現在已經是果實纍樂鮮嫩可口，至於撒播的小米更是蔓植成一大片小米田啦。當三位金童返底家門之際人事已全非，而他們三位已然持拐杖膚髮雪白之年，又有雝還能記得他們呢？
據說自此而後，日光適度的照射且日夜分明，人們亦能在正常的時段。得以工作、得以歇息而不再受烈日的煎熬。